• 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

Chów bydła mlecznego


 

Uwaga wstępna - podane terminy i czasokresy są orientacyjne i zależą od hodowcy.


 

  • Sztuczne zapładnianie dojrzałych samic bydła domowego.

 

Jak wykonuje się sztuczne zapłodnienie - inseminację.

Inseminator z odpowiednimi uprawnieniami zapładnia krowę nasieniem pobranym wcześniej  od wyselekcjonowanego buhaja. Buhaje, czyli przeznaczone do rozpłodu samce, przechodzą specjalną selekcję, której ostatecznym celem jest poprawa pożądanych przez hodowcę cech u potomstwa danego osobnika (czyli tzw. postęp hodowlany). Cechy takie to np. wydajność mleczna, zawartość białka i tłuszczu w mleku, cechy zdrowotne, prawidłowa budowa ciała, żywotność, itp. Metody zmierzające do uzyskania postępu hodowlanego są tak bardzo zróżnicowane i jest ich tak wiele, że stanowią odrębną dyscyplinę naukową. Buhaje mogą być klasyfikowane na podstawie cech ich rodziców, rodzeństwa ale przede wszystkim potomstwa.

 

Kiedy wykonać zapłodnienie, objawy rui.

Zapłodnienie krowy należy wykonać w ciągu od kilku do kilkunastu godzin od wykrycia objawów rui (czyli fazy płodności samic w cyklu rozrodczym większości ssaków łożyskowych, z wyjątkiem człowiekowatych), która zwiastuje nadchodzącą owulację.

Obserwowanymi objawami rui są: zwiększona ruchliwość i niepokój ruchowy, większa śmiałość w stosunku do ludzi, odruch stania w odpowiedzi na opieranie się na krowie, obskakiwanie przez inne krowy, czasami również obrzęk sromu i wydobywający się z niego śluz. W nowoczesnych oborach, w wykrywaniu rui pomagają rozmaite urządzenia jak np. pendometr umieszczony na krowie przesyłający dane na temat ruchliwości danego osobnika do systemu komputerowego.


 

  • Przebieg ciąży i poród.

 

Ciąża.

Jeżeli w ciągu kilku czy kilkunastu dni po inseminacji powtarzają się objawy rui, to znaczy że nie doszło do zapłodnienia i inseminację należy powtórzyć. W przeciwnym przypadku przyjmuje się, że rozpoczęła się ciąża. Ciąża trwa, podobnie jak u ludzi, dziewięć miesięcy. Na większość czasu ciąży zapłodniona samica nie jest nigdzie przenoszona.

Samice bydła domowego dzielimy na dwie kategorie: jałówka - czyli samica bydła domowego w wieku powyżej 6 miesięcy, przed pierwszym wycieleniem, czyli do wieku 18–24 miesięcy, krowa - czyli samica po co najmniej jednym wycieleniu.

Jałówki (pierwsza ciąża) na około jeden lub dwa miesiące przed wycieleniem przenoszone są do grupy przejściowej, co wiąże się ze zmianą żywienia.

Krowy dojne na dwa miesiące przed wycieleniem wprowadzane są w tzw. okres zasuszenia, w którym przestaje się je doić i zmienia się żywienie. W ostatnim miesiącu przed wycieleniem trafiają razem z ciężarnymi jałówkami do wspólnej grupy przejściowej. W okresie zasuszenia krowy nie mogą być zatuczone, ponieważ prowadzi to do wielu chorób metabolicznych po porodzie i w efekcie zmniejszenia mleczności oraz kondycji.

 

Poród (wycielenie).

Na jeden do dwóch tygodni przed terminem porodu krowy i jałówki przenosi się do specjalnych boksów porodowych znajdujących się w wydzielonej części obory zwanej porodówką. Rodzi się jedno, a czasem dwa młode, które zaraz po urodzeniu przenoszone są do pojedynczych kojców położonych w tej samej części obory.


 

  • Gotowość do udoju.

 

Jałówka po pierwszym wycieleniu (pierwiastka) lub krowa (po kolejnym wycieleniu) są kontrolowane przez weterynarza i jeżeli są w dobrej kondycji, to wracają do stada produkcyjnego, gdzie rozpoczyna się udój.

 


 

  • Cielęta i młodzież.

 

Okres poporodowy.

Cielęta do 3-5 dnia pojone są siarą, czyli mlekiem oddanym przez krowę tuż po porodzie. Następnie piją mleko. W tym czasie przebywają w pojedynczych kojcach znajdujących się w porodówce. Cielęta można umieszczać w specjalnych domkach dla cieląt zapewniających lepsze warunki do wzrostu poprzez ściślejszą kontrolę żywienia a przede wszystkim lepsze chłodzenie, co ma istotny wpływ na kondycję zdrowotną i wzrost cieląt.

 

Cielętnik.

Po stwierdzeniu, że cielę jest ustabilizowane zdrowotnie i zaczyna przybierać na wadze, przenosi się je do kojców grupowych w specjalnie przygotowanej oborze - cielętniku.   Przez cały czas obserwuje się wzrost cieląt i w miarę jego postępu przenosi się je do kolejnych grup zwierząt o podobnej wielkości. W tym czasie mleko stopniowo zastępowane jest wodą i paszami stałymi (siano, granulaty). Po 4-6 miesiącach mleko znika całkowicie z diety.


 

  • Jałówki.

 

Po upływie 6 miesięcy młode cielęta płci żeńskiej stają się jałówkami. Jałówki umieszcza się w oborach według kondycji, masy ciała, wzrostu, w których następuje żywieniowe przygotowanie do okresu dojrzałości i późniejszego zapłodnienia. W wieku półtora do dwóch lat jałówki wchodzą w pierwszy okres rui i gotowe są do inseminacji.

Młode płci męskiej - byczki albo buhajki - jak najwcześniej sprzedaje się na opas lub opasa we własnym zakresie po oddzieleniu od jałówek.


 

  • Laktacja i okres użytkowania krowy.

 

U krów dojnych okres pomiędzy kolejnymi wycieleniami wynosi z reguły jeden rok, na który składają się:

- wycielenie

- okres międzyciążowy (około 3 miesiące)

- inseminacja

- ciąża 9 miesięcy, w tym 2 ostatnie to zasuszenie

- ponowne wycielenie.

 

Tak więc laktacja, czyli okres doju krowy od wycielenia do zasuszenia, trwa około 10 miesięcy.

W zależności od organizacji gospodarstwa oraz predyspozycji zwierzęcia, krowy użytkowane są przez 2 do nawet 8 laktacji. W nowoczesnych oborach to przeważnie 2-5 laktacji. Po ostatniej laktacji krowa sprzedawana jest do ubojni.  Przyjmując, że zwierzę inseminowane jest pierwszy raz w wieku 2 lat, można stwierdzić, że średnia długość życia krowy mlecznej we współczesnych gospodarstwach wynosi od 4 do 7 lat. Naturalna długość życia krowy to kilkanaście lat.


 

  • Udój, wydajność mleczna.

 

Po wycieleniu pierwiastka lub krowa przenoszone są do obory dla krów dojnych i poddawane są udojowi. Udój odbywa się najczęściej 2 razy dziennie - wczesnym rankiem i po południu. W nowoczesnych farmach mlecznych udój wykonywany jest poprzez automatyczne jednostki udojowe zamontowane na specjalnie do tego zorganizowanych stanowiskach udojowych. Zadaniem automatycznej jednostki udojowej jest odciągnięcie mleka z wymienia, rejestracja danych i gromadzenie różnych informacji dotyczących ilości udojonego mleka i podstawowych jego parametrów (np. temperatura, przewodność, itd.). Automatyczna jednostka udojowa posiada także funkcje alarmowe. Udojone od krów mleko transportowane jest do specjalnego zbiornika, w którym następuje jego schłodzenie do temperatury około 8 stopni Celsjusza w celu zahamowania rozwoju drobnoustrojów.

Każda krowa posiada elektroniczny identyfikator, dzięki któremu rejestrowana jest jej wydajność mleczna w systemie komputerowym połączonym z dojarnią. Na wydajność mleczną mają wpływ: kondycja zdrowotna krowy, żywienie, temperatura otoczenia (latem zwykle wydajność spada ze względu na zbyt wysokie temperatury) oraz indywidualne cechy osobowościowe zwierzęcia.

W odwiedzonym przez nas gospodarstwie Gałopol średnia wydajność od krowy wynosi około 8600 kg mleka rocznie. O tegorocznych sukcesach hodowlanych Gałopolu możesz przeczytać tutaj (http://szamotuly.pl/PL/strona_glowna/0/2075/Przedsiebiorstwo_Rolniczo_Hodowlane___GALOPOL__Sp__z_o_o__w_Galowie/).


 

  • Ocena jakości mleka.

 

Klasy mleka surowego.

Surowe skupowane mleko kwalifikowane jest do jednej z trzech kategorii:

- klasa extra

- klasa I

- klasa II

O zakwalifikowaniu mleka do poszczególnych klas decydują głównie:

- liczba komórek somatycznych na mililitr - zbyt duża ich ilość eliminuje mleko ze sprzedaży lub obniża jego klasę i świadczy o chorobach oraz stanach zapalnych (np. często występujące zapalenie wymienia - mastitis): klasa extra mniej niż 400 000 / 1 ml, klasa I mniej niż 500 000 / 1 ml, klas II mniej niż 1 000 000 / 1ml

- liczba drobnoustrojów na mililitr - zbyt duża ich liczba może świadczyć o zakażeniu bakteryjnym: klasa extra mniej niż 200 000 / 1ml, klasa I mniej niż 400 000 / 1ml, klasa II mniej niż 1 000 000 / 1ml.

Oceniane są również: barwa, zapach, temperatura i kwasowość mleka.

Na potrzeby skupu mleko jest oceniane przez specjalistyczne laboratoria. Wstępnej oceny można dokonać przez zastosowanie przenośnych liczników (LKB, LKS).

 

W praktyce skupowane do celów spożywczych jest jedynie mleko w klasie extra.