• 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5

"Od korzeni do korony",

czyli prawie wszystko o drzewie

Ile mamy lasów?


Lasy na świecie
Lasy na Ziemi zajmują łącznie ponad 40 mln km2. Stanowi to około 30% powierzchni zamieszkanych lądów. Wśród wielu rodzajów lasów, różniących się przede wszystkim składem gatunkowym drzew, można wyróżnić cztery podstawowe formacje:

Lasy równikowe
W niskich szerokościach geograficznych, w zasięgu deszczów zenitalnych (patrz opady na Ziemi) rosną wilgotne lasy równikowe. Są to formacje wielowarstwowe, które mimo słabych gleb posiadają ogromne bogactwo gatunków (na 1 ha może rosnąć ponad 20 gatunków drzew) i znaczną dynamikę przyrostu biomasy. Najwyższe drzewa osiągają 90 m wysokości.. Ich korzenie sięgają tylko do 50 cm, gdyż głębiej składniki pokarmowe nie występują. Między koronami i pniami drzew zwieszają się liczne, zdrewniałe pnącza - liany. Na pniach i gałęziach rosną samożywne epifity. Ze względu na zwartość górnych warstw lasu mało jest tutaj krzewów, a runo leśne jest ubogie. Lasy równikowe zamieszkują zwierzęta o nadrzecznym trybie życia. Ogromne jest bogactwo owadów. Lasy równikowe zajmują powierzchnię około 4,4 mln km2. Występują w dorzeczach Amazonki i Konga, na wyspach Archipelagu Malajskiego, na Nowej Gwinei i Filipinach.

Lasy zwrotnikowe i monsunowe
Lasy zwrotnikowe i podzwrotnikowe występują w klimacie wilgotnym. Są to lasy liściaste, czasami wiecznie zielone.Niezwykle bogate zbiorowisko drzew w strefie gorącej tworzą lasy monsunowe. W okresie pory suchej drzewa zrzucają liście. Najwyższe ich piętro stanowi nieciągła warstwa wysokich drzew, poniżej występuje warstwa drzew średnich (czasami iglastych) i wysokich krzewów oraz bambusów, osiągających czasami 60 m wysokości.

Lasy liściaste i mieszane strefy umiarkowanej
Bogactwo form leśnych strefy umiarkowanej jest duże. W strefie klimatu umiarkowanego wilgotnego naturalną formacją są lasy liściaste zrzucające liście na zimę. W ich skład wchodzi kilka poziomów. W grądach najwyższą warstwę tworzą: buk, grab, dąb, wiąz, klon, jawor i lipa. W rosnących nad rzekami łęgach: wierzba, topola, olcha. W warstwie krzewów spotkać możemy: leszczynę, trzmielinę, kalinę i kruszynę. Runo jest niezwykle bogate, składa się z roślin zakwitających wiosną. Lasy liściaste Europy mają znacznie mniej gatunków niż w Ameryce Północnej.
Lasy mieszane strefy umiarkowanej są formacją przejściową pomiędzy lasami liściastymi klimatu cieplejszego, a iglastymi klimatu chłodniejszego. Występują one na glebach słabo kwaśnych. W warstwie drzew oprócz drzew liściastych zrzucających liście na zimę występują również drzewa szpilkowe.

Lasy iglaste (tajga)
W strefie klimatów umiarkowanych chłodnych na półkuli północnej, na bielicowych glebach, występują największe na Ziemi zespoły drzew iglastych zwane tajgą. Ich północną granicę wyznacza izoterma 10°C. Tajgę tworzą ubogie skupiska drzew szpilkowych, które zasadniczo są reprezentowane przez cztery gatunki drzew: świerk, sosnę, jodłę i modrzew. Znacznie rzadziej, w niższych warstwach spotyka się drzewa liściaste: brzozę, topolę, olchę i wierzbę. Słabo rozwinięta jest warstwa krzewów. Runo reprezentują: wrzosy, borówki, paprocie, mchy i porosty.
Tajga rozpościera się na przestrzeni około 6 mln km2 ciągnącej się od Skandynawii po wschodnie wybrzeża Syberii (Eurazja) oraz od Labradoru po Alaskę (Ameryka Północna).

Lasy w Polsce
Jeszcze pod koniec XVIII wieku lesistość Polski wynosiła ok. 40% (w ówczesnych granicach), ale po II wojnie światowej w 1946 roku wynosiła ona tylko 20,8%.Gospodarka leśna w latach 1946-1970, polegająca w znacznym stopniu na zalesianiu (głównie plantacjami sosnowymi zwiększyła lesistość Polski do 28%. Obecnie (stan w dniu 31 grudnia 2010) obszary leśne zajmują 9121,3 tys. ha, co stanowi 29,2% powierzchni kraju. Od końca II wojny światowej zasoby leśne Polski systematycznie się powiększają. Zgodnie z Narodowym Programem Zwiększania Lesistości w 2020 roku lasy mają stanowić 30% powierzchni Polski.
Lasy publiczne to 82% polskich lasów (w tym lasy pozostające w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe stanowią 78%, lasy parków narodowych to 2%, lasy gminne 0,9% i inne lasy skarbu państwa 1,1%). Lasy prywatne to 18%. Udział lasów prywatnych jest zróżnicowany przestrzennie: najwięcej jest ich w województwie małopolskim (43,3% ogólnej powierzchni lasów w tym województwie), mazowieckim (42,9%) i lubelskim (39,6%). Najmniej jest ich w województwie lubuskim (1,2%), zachodniopomorskim (1,6%) i dolnośląskim (2,6%).
W strukturze leśnej w Polsce przeważają lasy iglaste, w których dominującym gatunkiem jest sosna zwyczajna, która stanowi 69,4 % udziału w drzewostanie. Za nią daleko w tyle pozostaje świerk pospolity – 6%, dąb – 6%, brzoza – 5,8%, olsza – 5,3%, buk zwyczajny – 4,1%, jodła pospolita – 2,5%, inne 0,9%.

Lasy w Wielkopolsce
Lasy w Wielkopolsce zajmują ponad jedną czwartą powierzchni regionu, ale ich rozmieszczenie jest bardzo nierównomierne - najwięcej leśnych kompleksów jest w północno-zachodniej Wielkopolsce (np. w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, ponad 50% jego powierzchni pokrywają lasy), najmniej  - we wschodniej (np. w powiatach kolskim i słupeckim lasy to zaledwie 10% ich powierzchni). Najcenniejsze, unikatowe fragmenty obszarów leśnych chronią liczne w regionie rezerwaty.
Największe  to Puszcza Notecka, drugi co do wielkości kompleks leśny w Polsce, zajmujący powierzchnię około 1350 km kw. i porastający obszary w międzyrzeczu Warty i Noteci oraz Puszcza Drawska rozciągająca się wzdłuż rzeki Drawy, której jednak tylko niewielki fragment leży w granicach województwa wielkopolskiego.
Puszcza Notecka to jeden z najrzadziej zaludnionych obszarów w kraju. Jejlasy ciągną się ponad 100-kilometrowym pasem o szerokości około 20 km od Obornik i Rogoźna na wschodzie po Santok i Skwierzynę na zachodzie. Na nieurodzajnych glebach rosną tu prawie wyłącznie 70-letnie bory sosnowe (95%), z domieszką  brzozy. Inne drzewa – olszę, dąb, osikę i topolę -  spotkać można jedynie nad jeziorami znajdującymi się na pograniczu lasów, nad Wartą i Notecią, a także w północnej części leśnego kompleksu, czyli wszędzie tam, gdzie jest woda. Wnętrze Puszczy Noteckiej pozbawione jest bowiem wodnych zbiorników.
Na terenie Puszczy Noteckiej  znajduje się 11 rezerwatów przyrody, spośród których najciekawsze jest – leżące w jej wschodniej części - "Bagno Chlebowo". Ścisłą ochroną objęta jest tu część największego w Wielkopolsce, liczącego ponad 400 ha, torfowiska wysokiego typu atlantyckiego, z  sosnami i brzozami  o niezwykłych kształtach, żurawiną błotną, bagnem zwyczajnym i licznymi gatunkami  torfowców. Do największych kompleksów leśnych w Wielkopolsce należą też lasy nad rzeką Gwdą na północ od Piły – należące do kompleksu Borów Krajeńskich, PuszczaZielonka koło Poznania, w której rośnie najstarszy w Wielkopolsce las modrzewiowo-sosnowy, lasy czerniejewskie pod Gnieznem – rozciągające się w trójkącie między Kostrzynem, Gnieznem i Wrześnią, pozostałości dawnej Puszczy Pyzdrskiej na południowy wschód od Pyzdr oraz lasy ostrzeszowskie i włoszakowickie. W zachodniej części regionu najbogatsze w lasy są okolice Grodziska Wielkopolskiego i Nowego Tomyśla. Dwa duże obszary leśne rozciągają się także w okolicach Poznania  - na północny–wschód od miasta leży Puszcza Zielonka (około 15.000 ha powierzchni) chroniona w Parku Krajobrazowym Puszcza Zielonka, a na południe od Poznania rozciągają się lasy kórnickie, które wraz z lasami Wielkopolskiego Parku Narodowego (4500 ha) zajmują obszar około 16.500 ha.
Sosna i dąb to dominujące drzewa w Wielkopolsce. W sumie w lasach tego regionu występuje 21 rodzimych gatunków drzew i tyle samo gatunków obcego pochodzenia – głównie północnoamerykańskich, rzadziej azjatyckich. Tędy też przebiegają granice naturalnego występowania świerka pospolitego, jodły pospolitej, buka zwyczajnego i klonu jawora.W wielkopolskich lasach zdecydowanie przeważa sosna zwyczajna, która stanowi aż 80% przeciętnego drzewostanu, a w Puszczy Noteckiej nawet 95%. Po borach sosnowych, na wielkopolskiej ziemi najczęściej rosną lasy dębowe, tworzone głównie przez dwa rodzime gatunki – dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy. Drewno z nich należy do najbardziej cenionych w Europie. W lasach tych dębom towarzyszą buki, klony, jarząby, wiązy i jawory.